Belangrijk voor Nederland

Omgekeerd wordt Suriname juist weer belangrijk voor Nederland, blijkt uit ons onderzoek. Niet alleen zijn de recente, enorme olievondsten voor de kust een reden om opnieuw te investeren, ook in Nederland laat Suriname zich voelen. Zij het in de vorm van plannen voor herstelbetalingen, excuses voor het slavernijverleden, de opleving van het Sranantongo (de lingua franca van Suriname) in muziek en (straat)taal, hervormingen in de zorg of particuliere onderwijsinitiatieven die recht doen aan de geschiedenis zoals die was. Het is door de Surinaamse diaspora in Nederland, die zo’n 365.000 personen telt, dat deze zaken vandaag bovenaan de agenda staan. Iedereen werkt daarbij – al dan niet bewust – op zijn eigen eilandje.

De relatie die Nederland met Suriname heeft wordt gekenmerkt door fragmentatie. De dagelijkse uitwisselingen van pakketten, kennis, mensen, ideeën en geld zijn ad hoc en niet structureel. Maar in haar hoeveelheid bereiken ze een heleboel. Dat is goed terug te zien in de verhalen die we verzamelden over de gezondheidszorg en het onderwijs – twee sectoren die in Suriname aan de grond liggen. De hulpverlening is hier tastbaar en – tot op zekere hoogte – meetbaar: van medicijnen, bedden, apparaten en chirurgen die de oceaan overgaan, tot Surinaamse medici die in Nederland studeren om daarna – nagenoeg verplicht – in Suriname te werken.

Hetzelfde geldt voor de onderwijssector. De Nederlandse overheid doneerde in 2023 nog 2,6 miljoen euro aan de Surinaamse onderwijsbegroting, maar stuurt ook goederen en middelen. Suriname ‘stuurt’ studenten die ervoor kiezen om – al dan niet gedwongen door omstandigheden – zich verder te ontwikkelen in het voormalig moederland. Zo loopt het land langzaam leeg. Aan de enige universiteit van Suriname studeren gemiddeld zo’n vierhonderd studenten per jaar af – drie keer minder dan het aantal dat in Nederland studeert. In zestien jaar tijd (2006-2022) steeg de trek naar Nederland onder Surinaamse studenten met 400 procent. (De Surinaamse bevolking steeg in die periode met 18,4 procent.) De gedeelde taal en familiebanden maken Nederland nog steeds de meest populaire – vanzelfsprekende – plaats om naartoe te gaan. Dat zal ook niet snel veranderen. Door nieuwe generaties die zich in Nederland blijven vestigen krijgt de hulpverlening aan Suriname alsnog een duurzaam karakter.

Of Suriname er op de lange termijn ook wat aan heeft? Niet echt, blijkt uit de verhalen die we optekenden. De hulpverlening is nu nodig – als alle uitwisselingen morgen wegvallen, stort Suriname als een kaartenhuis in elkaar – maar camoufleert tevens de werkelijke nood. Daardoor denkt de overheid ‘dat het allemaal wel loopt’ en worden structurele, noodzakelijke hervormingen en beleidsbeslissingen op de lange baan geschoven of helemaal niet genomen (los van corruptie en politieke sabotage). Vanuit Suriname is er behoefte om de hulpverlening, waaronder ook de remittances, te bundelen en coördineren zodat ze overzichtelijk en dus aangestuurd kunnen worden. Zo wil het land de impact van de hulpverlening niet aan het toeval overlaten. Nederland geeft echter geen ruimte om dit te doen. Het wil altijd meebeslissen of monitoren wat er met zijn geld gebeurt. Daarmee is er weinig veranderd sinds 1975, toen Nederland 3,5 miljard Nederlandse gulden (ruim 1,5 miljard euro) beschikbaar stelde aan Suriname om haar ontwikkeling ‘zelf’ ter hand te nemen.

Het geld ging vooral naar witte olifantprojecten, maar misschien nog wel ingrijpender: het maakte de Surinaamse overheid de belangrijkste investeerder van het land. Het was de overheid die besliste, met goedkeuring van Nederlandse consultants, waar het geld voor gebruikt werd. De vrijemarktwerking kwam niet van de grond en kleine en middelgrote bedrijven bleven op hun honger zitten. Verkeerde keuzes kwamen Suriname duur te staan. Nog steeds blijft de Surinaamse overheid zich vasthouden aan haar rol als investeerder. Ook buitenlandse investeerders zijn verplicht zich aan te melden bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken, Internationale Handel en Samenwerking in Paramaribo.

Trigger

Door de jaren heeft Nederland zich op bestuurlijk niveau teruggetrokken. Dit gebeurde met name vanwege de politieke ontwikkelingen in Suriname: een militaire coup in 1980, de Decembermoorden in 1982 en nog een coup in 1990. Het waren redenen voor Nederland om de geldkraan (tijdelijk) dicht te draaien. Zonder de Nederlandse ontwikkelingshulp, na de onafhankelijkheid goed voor zo’n kwart van de totale investeringsomvang in Suriname, zat het land economisch aan de grond. Maar de stopzetting van de Nederlandse hulp vormde ook een trigger voor Suriname om het zelf te doen. Het nationalistisch bewustzijn kreeg een boost, onder andere in het onderwijs, maar ook met culturele programma’s en de oprichting van Staatsolie in 1980, het nationale oliebedrijf dat de toepasselijke slogan ‘Vertrouwen in eigen kunnen’ kreeg. Het vat het karakter van de tijd goed samen. Een nieuwe generatie werd gevormd met de focus op ‘het eigene’.

Vandaag is Staatsolie bij uitstek het bedrijf dat Suriname al watertrappelend met het hoofd boven water houdt. Het bedrijf speelt een enorm grote rol in de economische ontwikkeling van het land en is goed voor maar liefst een derde van de overheidsinkomsten. Haar (economisch) belang zal met de recente olie- en gasontdekkingen voor de kust alleen maar groter worden.

Het zijn deze economische belangen waardoor Nederland nu met hernieuwde interesse naar Suriname kijkt. En ook hier kan Suriname de hulp goed gebruiken. Niet in de vorm van goederen en middelen deze keer, maar in de vorm van mensen. “Met de enorme ontwikkelingen in de olie- en gasindustrie voorzie ik een groeiende behoefte vanuit Suriname aan technische kennis en kunde. Suriname heeft nu een tekort aan capaciteit. Op allerlei gebieden gaat er extra expertise nodig zijn”, stelt Mormon. De ontwikkelingseconoom verwacht dat de rol van de diaspora in de ontwikkeling van Suriname de komende jaren zal groeien. Daarmee breekt Suriname met haar geschiedenis, die is doordrenkt met verhalen van mensen die het land verlaten omdat ze in Nederland of de Nederlandse Antillen een beter bestaan voor zichzelf of hun kinderen voor ogen hebben.

Is een gelijkwaardige relatie tussen een voormalige kolonie en kolonisator überhaupt mogelijke?