Het overlijden van Desi Bouterse, de voormalig president van Suriname, was in Nederland groot nieuws. De explosie aan aandacht kenmerkt de manier waarop de Nederlandse pers jarenlang over Suriname berichtte. “Alsof Bouterse allesbepalend was.” Zijn dood markeert een nieuw tijdperk. Voor Suriname, maar zeker ook voor Nederland.

“Er waren periodes dat je niet hoger kon bereiken dan Bouterse te spreken krijgen”, zegt Noraly Beyer, voormalig NOS-nieuwslezer met Surinaamse roots. Beyer woonde in Suriname toen de militairen in 1980 een coup pleegden onder leiding van toenmalig legerleider Desi Bouterse. Twee jaar later werden 15 kritische burgers van de militaire dictatuur vermoord in de zogenaamde ‘Decembermoorden’ en ging het land volledig op slot. Toen het luchtruim weer werd opengesteld, zat Beyer op het tweede vliegtuig naar Nederland - nog net voor de kerst van 1982. Blijven werken voor de nationale televisiezender STVS, dat onder zware censuur van de militairen stond, was voor haar geen optie meer. “Het was niet de bedoeling om te vluchten of weg te blijven, maar ik moest goed nadenken hoe ik verder zou gaan”, zegt Beyer.

“Uit journalistiek oogpunt kan ik de belangstelling voor Bouterse goed voorstellen”, vult Beyer aan. “Hij stond aan het hoofd van het land terwijl hij die plek heeft bereikt met moord en doodslag. Ik snap wel dat mensen geïnteresseerd zijn in dit soort figuren en wat hen beroert.”

De Bouterse-obsessie

In Nederland werd ze gevraagd om bij de Wereldomroep aan de slag te gaan, het medium dat door de militairen in Suriname als ‘de vijand’ werd bestempeld. Uiteindelijk besloot Beyer op het aanbod in te gaan. Daarmee deed ze - voorlopig - de deur naar Suriname dicht. Maar Suriname bleef dichtbij. Op de werkvloer merkte Beyer immers een enorme aandacht voor de voormalige kolonie, en dan vooral voor de man waar het allemaal om draaide: Desi Bouterse.

“Jarenlang heeft de Nederlandse pers een obsessie gehad met Desi Bouterse”, erkent Sheila Sitalsing, Nederlandse journalist van Surinaamse afkomst. “Ze raakte in alle staten van opwinding als ze iets over Bouterse konden schrijven.”

Sitalsing weet niet of dit te wijten is aan ‘een trauma uit de onafhankelijkheid’, of dat het sensatie is vanwege Bouterse zijn verleden als dictator en reputatie als drugsbaron (Bouterse werd in 1999 in Nederland veroordeeld wegens cocaïnesmokkel, red.). "Maar altijd als het over Suriname ging, ging het over Bouterse. Alsof dat het allesbepalende ding was”, zegt Sitalsing. “Verder was er weinig interesse voor het land zelf.”

“Uit journalistiek oogpunt kan ik de belangstelling voor Bouterse goed voorstellen”, vult Beyer aan. “Hij stond aan het hoofd van het land terwijl hij die plek heeft bereikt met moord en doodslag. Ik snap wel dat mensen geïnteresseerd zijn in dit soort figuren en wat hen beroert.”

Politieke relaties

Wat de Nederlandse pers als bijen naar de honing trok, daar liep diplomatiek Nederland juist met een grote boog omheen. Tussen 2010 en 2020, toen Bouterse opnieuw in het machtscentrum zat als democratisch verkozen president namens zijn zelf opgerichte Nationale Democratische Partij (NDP), bekoelde de relatie met Nederland - tot op het niveau waar Suriname weigerde de nieuwe Nederlandse ambassadeur in het land te verwelkomen.

Onder het bewind van Bouterse hield Nederland alleen het hoogstnoodzakelijke contact met Suriname. Ook Nederlandse investeringen van enig belang werden niet gedaan.

“Men heeft er altijd voor gewaakt om in verband gebracht te worden met de Bouterse-kliek en de NDP, waar Bouterse een grote macht had”, verklaart Gerard Spong, Nederlandse advocaat van Surinaamse oorsprong, de afstandelijkheid. Spong heeft vanuit Nederland jarenlang juridisch advies verleend in de rechtszaak die de Staat Suriname in 2007 aanspande tegen Bouterse voor zijn rol in de Decembermoorden. In 2023 werd Bouterse uiteindelijk in hoger beroep veroordeeld tot 20 jaar celstraf. Hij sloeg op de vlucht en overleed voor hij de gevangenis had gezien.

Met het overlijden van Bouterse is ‘de angel eruit’, stelt Spong. “Helemaal gaan rusten zal de zaak niet zijn, omdat er nog mededaders van Bouterse in het gevang zitten. Volgens het Internationale Hof voor de Rechten van de Mens is Suriname ook nog een schadevergoeding verschuldigd aan de nabestaanden van de slachtoffers. Er moet nog geld op tafel worden gelegd, dus dat moet nog geregeld worden.”

Met de dood van Bouterse is het onderwerp dan ook nog niet afgesloten, waarschuwt Beyer. Dat de NDP opnieuw als grootste partij uit de bus kwam tijdens de laatste verkiezingen in mei 2025 was een veelbetekenend moment voor haar. “Zijn nagedachtenis wordt geëerd en zijn nalatenschap op een troon gezet. Het wordt zodanig gevierd dat hij over zijn dood nog regeert.” Zijn populariteit, ook na zijn dood, zegt iets over de moraal van het land, vindt Beyer. “Als je kunt moorden en het vervolgens tot president van een land kunt schoppen, waarom zou je dan nog naar school gaan? Geef mij een pistool en ik red het wel.”

“Je merkt nu al in de verslaggeving dat de focus heel veel op olie en gas ligt”, bevestigt Sitalsing de kentering in de berichtgeving. “Er is ook nog wel interesse voor hoe Suriname zich politiek gaat ontwikkelen, maar het is minder op de voet. De emoties gaan er een beetje af.” Politiek is ‘de smaak en sfeer’ in Nederland, waar het nationalisme steeds meer voet aan de grond krijgt, ook niet bepaald gericht op het buitenland, stelt Sitalsing. “En al helemaal niet op een ex-kolonie. Ze vinden Curaçao al te duur.”

Dat is een verlies voor Nederland, vult Ferrier aan. “Suriname gaat zich hopelijk steeds meer ontwikkelen als een land dat niet zielig zit te wachten op hulp, maar als een land dat ontzettend veel te bieden heeft. Landen als Brazilië, China en India hebben dat al lang door.” Als politiek Nederland niet snel wakker wordt, loopt het straks achter de feiten aan, waarschuwt het voormalig Kamerlid.

“Dat staat niet in de weg dat de enorme uitwisselingen op cultureel- en sociaalmaatschappelijk vlak tussen Suriname en Nederland sterk blijven”, vervolgt Ferrier. “Wat voor bilaterale of diplomatieke verbindingen er ook zijn, de samenlevingen zijn nauw met elkaar verbonden. Dat zal niet snel veranderen.”.

Ook Beyer ziet de belangstelling voor Suriname in de toekomst nog groeien, en dan met name onder de tweede en derde generatie Surinamers in Nederland. Zij verdiepen zich in hun afkomst en in de geschiedenis van het land. “Dat vind ik een heel goede ontwikkeling”, zegt ze. De denkwijze over Suriname is niet meer die van ‘een kapotte plantage’. “Daarin komt nu een kentering ten goede”, aldus Beyer.